به گزارش ترنم شمال؛  جنگل که عقب می‌رود، همیشه صدای افتادن درخت شنیده نمی‌شود. گاهی تنه‌ای سال‌ها روی خاک می‌ماند، خزه می‌گیرد، آرام‌آرام می‌پوسد و بخشی از چرخه طبیعی جنگل می‌شود؛ گاهی اما همان تنه در بستر رودخانه قرار می‌گیرد و با نخستین بارش سنگین، می‌تواند به مانعی در مسیر جریان آب تبدیل شود.

حالا در جنگل‌های هیرکانی، مسئله فقط چند درخت شکسته و افتاده نیست. بر اساس ارزیابی کمی و کیفی جنگل‌های هیرکانی که سازمان منابع طبیعی در سال ۱۴۰۳ به پایان رسانده، حجم درختان شکسته، افتاده و تجمعی حدود ۲۸ میلیون مترمکعب برآورد شده است؛ عددی که هم از منظر اکولوژیک اهمیت دارد و هم پای مدیریت، قانون، سیلاب و اقتصاد جنگل را به میان می‌کشد.

قانون چه می‌گوید؟

ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت، سازمان منابع طبیعی را مکلف کرده است حفظ، احیا و توسعه جنگل را در چارچوب طرح مدیریت پایدار جنگل و جنگلداری نوین دنبال کند. در همین ماده، اصل بر ممنوعیت هرگونه بهره‌برداری چوبی از جنگل و برداشت درختان جنگلی گذاشته شده است.

اما تبصره یک این ماده، موارد مشخصی را از این ممنوعیت جدا کرده است؛ از جمله درختان ریشه‌کن، شکسته و افتاده تجمعی ناشی از عوامل طبیعی مانند طوفان، سیل، برف سنگین، لغزش و رانش وسیع، همچنین درختان آفت‌زده غیرقابل احیا و درختان خطرساز در حاشیه جاده‌های جنگلی و پارک‌های جنگلی.

این استثنا نیز مطلق نیست و قانون برداشت این گروه‌ها را صرفاً توسط سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و با تأیید رئیس سازمان مجاز دانسته است. بنابراین آنچه قانون پیش‌بینی کرده، جمع‌آوری همه درختان افتاده از سطح جنگل نیست، بلکه مداخله‌ای محدود و مشروط در موارد مشخص است.

در این میان، تفاوت میان یک تنه افتاده در عمق توده جنگلی و تنه‌هایی که در مسیر رودخانه یا کنار جاده قرار گرفته‌اند، اهمیت پیدا می‌کند. اولی می‌تواند بخشی از زیست‌بوم و چرخه طبیعی جنگل باشد و دومی ممکن است به دلیل ایجاد خطر برای انسان یا اختلال در جریان آب، نیازمند بررسی و مداخله مدیریتی باشد.

منابع طبیعی: برداشت چوبی از جنگل در کار نیست

طرح جنگلداری نوین در شرایطی وارد مرحله اجرا شده که سیاست رسمی کشور، پایان بهره‌برداری چوبی سنتی از جنگل‌های طبیعی و حرکت به سمت مدیریت پایدار و اکوسیستمی است. به همین دلیل، موضوع درختان شکسته و افتاده به یکی از مهم‌ترین نقاط بحث درباره نحوه اجرای این طرح تبدیل شده است.

از یک سو، بخشی از این درختان می‌توانند نقش زیستگاهی و اکولوژیک داشته باشند و از سوی دیگر، برخی تنه‌های افتاده در مسیر آبراهه‌ها یا مناطق پرخطر می‌توانند نیازمند مدیریت باشند. همین تفاوت باعث شده است موضوع برداشت درختان شکسته و افتاده، به جای یک تصمیم کلی، نیازمند تفکیک عرصه‌ها و شرایط باشد.