به گزارش ترنم شمال؛ در میان باغهای انار شرق مازندران، درختانی ریشه دواندهاند که سالها بخشی از هویت باغداری بهشهر بودهاند؛ درختانی با انارهایی که شاید پوستشان به سرخی و یکدستی ارقام تجاری نباشدد، اما دانههای آبدار و خوشطعم، هستههای نرم و ماندگاری مناسب، نام «انار اشرف» را در حافظه باغداران و مردم منطقه زنده نگه داشتهاند.
امروز اما این میراث باغی در برابر معادلهای دشوار قرار گرفته است؛ معادلهای که یک سوی آن اصالت و ویژگیهای منحصربهفرد ارقام بومی قرار دارد و سوی دیگر، ضرورت کسب درآمد بیشتر، ورود زودهنگام به بازار و رقابت با انارهای خوشرنگ و درشتدانهای که مشتریان بیشتری را جذب میکنند.
در سالهای اخیر، بخشی از باغداران بهشهری با هدف افزایش بازده اقتصادی، درختان انار بومی را کنار گذاشته و به کشت ارقام اصلاحشده و غیربومی روی آوردهاند؛ تصمیمی که از نگاه آنان بیش از آنکه به معنای چشمپوشی از یک میراث قدیمی باشد، پاسخی به واقعیتهای بازار و هزینههای باغداری است.
هنگامی که محصول یک باغدار دیرتر به بازار میرسد، فرصت فروش با قیمتهای بالاتر را از دست میدهد و در رقابت ظاهری با ارقام تجاری نیز با محدودیت مواجه میشود، حفظ رقم بومی به تصمیمی دشوار تبدیل خواهد شد.
این وضعیت در حالی شکل گرفته که بهشهر همچنان یکی از کانونهای مهم تولید انار در مازندران است. بر اساس اعلام مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان، یکهزار و ۲۶۰ هکتار از باغهای منطقه به کشت انار اختصاص دارد و پیشبینی تولید امسال به ۱۵ هزار و ۱۲۰ تن میرسد؛ ظرفیتی که با فعالیت یکهزار و ۱۰۰ بهرهبردار پیوند خورده و میتواند پشتوانهای برای توسعه اقتصادی منطقه باشد.
باغدار میان نان امروز و میراث فردا
حمیدرضا احمدی، از باغداران شهرستان بهشهر، روند جایگزینی انارهای بومی با ارقام اصلاحشده را نگرانکننده میداند، اما معتقد است برای فهم این اتفاق باید شرایط اقتصادی باغدار را نیز در نظر گرفت؛ باغداری که هر سال با هزینههای نگهداری، دشواری فروش و نوسان قیمت محصول روبهرو است و نمیتواند تنها بر پایه علاقه به یک رقم محلی، درباره آینده باغ خود تصمیم بگیرد.
او در توضیح این وضعیت میگوید: باغدار وقتی میبیند انارهای اصلاحشده زودتر وارد بازار میشوند، ظاهر جذابتری دارند و امکان فروش آنها با قیمت مناسبتر فراهم است، بهطور طبیعی به فکر تغییر نوع کشت میافتد. از نظر اقتصادی، نمیتوان به او خرده گرفت؛ چون باغ برای بسیاری از خانوادهها منبع درآمد و وسیله تأمین معاش است و باید بتواند هزینههای زندگی را پوشش دهد.
وی با اشاره به تفاوت زمان عرضه انارهای بومی و ارقام زودرس میافزاید: انارهای محلی بهشهر معمولاً حدود یک تا یکماهونیم پس از انارهای اصلاحشده و انارهایی که در بازار با نام انار گل ساوه شناخته میشوند، به بازار میرسند و در این فاصله، بخشی از محصول رقیب فروخته شده و بازار نیز ممکن است با عرضه بیشتر انار، کاهش قیمت را تجربه کرده باشد.
وی ادامه داد: بنابراین باغدار انار بومی، نهتنها فرصت فروش در دوره ابتدایی بازار را از دست میدهد، بلکه هنگام عرضه محصول خود باید با شرایط قیمتی متفاوتی رقابت کند.
احمدی با تأکید بر اینکه کیفیت واقعی یک انار را نمیتوان تنها از روی پوست آن سنجید، معتقد است ویژگیهای طعمی و بافتی انار بومی باید به شکلی معرفی شود که مصرفکننده بتواند تفاوت آن را بشناسد.
از نگاه او، اگر در سالهای گذشته برنامهای منسجم برای اصلاح ارقام محلی و بهبود ویژگیهای ظاهری و زمان باردهی آنها اجرا میشد، امروز امکان رقابت انار اشرف در بازار بیشتر بود.
انتخاب رقم؛ تصمیمی که از حسابوکتاب باغ شروع میشود
تغییر الگوی کشت در بهشهر را میتوان در تجربه باغدارانی دید که برای افزایش درآمد و کاهش زمان انتظار برای رسیدن به تولید اقتصادی، به سراغ ارقام تجاری رفتهاند.
محمدحسن نظری، باغدار بهشهری که در باغ خود انار گل ساوه کشت کرده است، بازارپسندی و زودبازده بودن را از دلایل انتخاب این رقم میداند. او معتقد است انارهای محلی منطقه از کیفیت خوبی برخوردارند، اما این کیفیت همیشه در ظاهر میوه نمایان نیست و همین موضوع بر انتخاب خریدار اثر میگذارد.
به گفته وی ارقام اصلاحشده ممکن است در سالهای دوم و سوم مقداری محصول بدهند و در سالهای چهارم و پنجم به باردهی اقتصادی برسند؛ موضوعی که در مقایسه با برخی ارقام بومی، برای باغدار اهمیت دارد. هرچه زمان رسیدن به درآمد مناسب کوتاهتر باشد، امکان بازگشت سرمایه و مدیریت هزینههای باغ نیز بهتر فراهم میشود.